Apollo van Rijn – *The Girl with the Pearl Earring* before Vermeer. by Robert Jan Smit

Tijdens een omvangrijke inventarisatie van de depots van het Rijksmuseum werd onlangs een vergeten schilderij herontdekt. Het werk had jarenlang opgeslagen gelegen in een van de klimaatkamers van het museum, voorzien van slechts een eenvoudige notitie: "Toegeschreven aan Rembrandt of een leerling, datering onzeker."
De krachtige lichtwerking, de warme aardetinten en het meesterlijke gebruik van clair-obscur deden onmiddellijk denken aan de hand van Rembrandt. Toch week het schilderij op subtiele wijze af van zijn bekende stijl. De penseelvoering was verfijnder, de compositie gedurfder en het onderwerp opvallend eigenzinnig: een jonge kat, gehuld in een exotische tulband met een schitterende parel als blikvanger.
Jarenlang bleef het schilderij een raadsel.
Pas na uitgebreid onderzoek kwamen documenten aan het licht waarin voor het eerst de naam Apollo van Rijn werd genoemd: de mysterieuze leerling die volgens oude verhalen jarenlang in stilte werkte in het atelier van Rembrandt. Nog opmerkelijker was de datering. Het doek bleek in 1652 te zijn voltooid, veertien jaar vóór Johannes Vermeer zijn wereldberoemde Meisje met de Parel schilderde.
Deze ontdekking roept nieuwe vragen op. Hoe kon een compositie die zo sterk doet denken aan Vermeers latere meesterwerk al jaren eerder bestaan? Werd het schilderij ooit gezien door tijdgenoten? Heeft Apollo van Rijn onbewust een inspiratiebron gecreëerd die via omwegen de Delftse meester bereikte? Of bestond er misschien toch meer contact tussen de ateliers van Amsterdam en Delft dan kunsthistorici altijd hebben aangenomen?
Definitieve antwoorden ontbreken.
Wat overblijft is een fascinerend verhaal waarin feit en verbeelding elkaar ontmoeten. Dit portret is een eerbetoon aan de kracht van klassieke schilderkunst én aan de magie van een goed verteld verhaal. Soms hoeft een legende niet waar te zijn om geloofwaardig te voelen.
En misschien... ligt er diep onder de museumvloeren nog wel meer werk van Apollo van Rijn te wachten op zijn herontdekking.